Eénmaal gebrand zien bijna alle koffiebonen er hetzelfde uit. Maar wist je dat er eigenlijk vele variëteiten bestaan?

We bekijken de twee bekendste, namelijk arabica en robusta.

Twee soorten koffie…

… de ene superlekker en TOP van kwaliteit, de ander “barslecht” en totaal niet te drinken. Dat is toch wat de meeste mensen denken, dat is toch wat ik dacht voor ik in de koffiebranche stapte. Er zit waarheid in maar zeker niet zo uitgesproken als men denkt.

Het begint allemaal bij de ligging van de plantage. Ze groeien namelijk allebei op verschillende hoogtes.

Arabica groeit voornamelijk op plantages van 600m boven zeeniveau, terwijl robusta (Coffea Conephora) in vochtige, laaggelegen valleien en tropische bossen kan groeien. Dit komt doordat robustaplanten zeer ziekteresistent zijn en minder gevoelig aan variërende weersomstandigheden. Bijgevolg brengt dit ook een lagere productiekost met zich mee en is robustakoffie in het algemeen goedkoper.

Het verschil in smaak

Ook in de smaak laat zich dit merken. Door de veranderende (mindere) weersomstandigheden van de robustaplanten, vormt zich een houterige, aarde-achtige smaak. Dit geeft een zeer sterk mondgevoel en kan in een mengeling bijdragen tot extra sterkte en bitterheid. Het is ook diezelfde sterkte & bitterheid die er voor zorgt dat er weinig 100% robustakoffie’s te verkrijgen zijn. Echter in landen zoals bijv. Frankrijk is dit zeer geliefd.

Bij arabica (Coffea Arabica) ervaren we vooral zoete, fruitige smaken, met een hogere acciditeit en een intens maar zacht aroma. De meest verfijnde koffiesoorten zijn dan ook bijna altijd afkomstig van de arabicaplant. Wat echter niet wil zeggen dat arabica daarvoor beter is, het is anders van smaak. En smaak is een subjectief gegeven. Er zijn ook zeer lekkere robustabonen, maar ze zijn wel niet zo gemakkelijk te vinden.

Ben je op zoek naar koffie voor espresso? Koop dan zeker een mengeling waar ook robustabonen in verwerkt zitten. Zo krijg je een mooie schuimlaag “crema” op uw koffie en bevat deze extra bitterheid. Eigenlijk voor bijna alle andere omstandigheden (ook slowkoffie) raad ik aan om toch te kiezen voor 100% arabica. Er bestaat een brede keuze uit mengelingen en single origin’s. Van onze koffie is de Super-Dessert 100% arabica als ook de Santos, de Extra bevat wat Indische robusta.

Arabica vs Robusta infographic

Dat koffie reeds lang in de wereld is ingeburgerd is geen verwondering. Maar hoe en wie ontdekte de koffieboon en hoe kwam de drank tot stand die we vandaag de dag kennen? Wij gaan tot in detail:

Het ontstaan van koffie: de legende

We zijn ongeveer 300 na Chr. Het was in Kaffa, een Ethiopische provincie in Oost-Afrika dat een herder genaamd Kaldi over zijn geiten aan het waken was. Op een gegeven moment merkte hij op dat zijn geiten zeer opgewonden werden na het eten van bepaalde struikbessen. Uit nieuwsgierigheid plukte hij de bessen, kookte ze en dronk van het brouwsel. De geur was onbekend, de smaak was bitter. Het gevoel van voldoening en helderheid kwamen naar boven.

Volgens de legende is dit dan ook ’s werelds eerste kennismaking met de goddelijke drank die we vandaag koffie noemen. Men noemde het toen buna, bunn of bunchum, dit betekent ‘boon’. Men was toen zodanig onder de indruk dat het woord snel de ronde deed. Buna, bunn, bunchum verspreidde snel en bereikte daarbij de Arabieren.

Naar alle waarschijnlijkheid zijn het de Arabieren die begonnen zijn met het handelen in koffie. Buna, bunn, bunchum werd al snel qahwa of quahweh wat ‘geeft sterkte’ of ‘macht’ betekent. In de zestiende eeuw was het reeds erkend in Perzië, Egypte, Syrië en Turkije. Doordat Moslims verboden waren om alcoholische dranken te drinken vonden ze koffie een aardig alternatief. Dit is waarschijnlijk de reden waardoor koffie zo snel verspreidde.

Europa ontdekt koffie


Europese reizigers kwam terug van het Verre Oosten met verhalen over het goddelijke zwarte drankje. Dit zorgde ervoor dat tegen de 17e eeuw koffie enorm in opkomst was in Europa. Koffie werd enorm populair, in alle grote steden doken meer en meer koffiehuizen op.

Zelfs de toenmalige Paus Clement VIII werd er bij betrokken. Tegenstanders van de drank spraken van een uitvinding van de Duivel en trachtten het te verbieden. Echter Paus Clement VIII proefde het drankje alvorens te oordelen en was er zodanig tevreden over dat hij het Papal goedkeurde. Midden de 17e eeuw waren reeds meer dan 300 koffiehuizen in London alleen. Meer en meer werd koffiedrinken een sociaal gebeuren.

Boston Tea Party

Boston Tea Party - 16 December 1773
Niettegenstaande koffiehuizen enorm populair werden, bleef thee de drank bij voorkeur. Echter in 1773 gebeurde iets wat de Amerikaanse perceptie van het koffiedrinken voor eeuwig ging veranderen.

De Boston Tea Party op 16 december 1773, de Engelse koning George III wil de schatkist van het koninkrijk verder verrijken door de invoering van de Stamp Act. Hierdoor moeten Amerikaanse kolonies zware belastingen betalen op alle goederen die ze invoeren uit Engeland. De kolonisten kwamen in opstand en besluiten om alle opgeslagen thee in zee te smijten. Deze gebeurtenis noemt de Boston Tea Party en zorgde ervoor dat koffie zijn vaste plaats kreeg in de Amerikaanse voedingsgewoontes.

Koffie verspreiding wereldwijd

De Arabieren hadden nog altijd het monopolie op koffie en probeerden dit ook zo te houden. Echter eind de 17e eeuw was er een doorbraak. Nederland slaagde er in om in Batavia succesvol koffie te planten. Al snel had ook Nederland een stabiele, groeiende koffiehandel.

Meer en meer koffieplantages werden uit de grond gestampt. Brazilië werd al snel één van de grootste en tot op vandaag is dit nog steeds het land met wereldwijd het grootste aandeel in koffieplantages. In 2009/10 werd de wereldconsumptie geschat op 131.000.000 balen koffie (1 baal = 60kg) en werd in Brazilië alleen al 46.000.000 balen geproduceerd. Koffie is vandaag de dag, na olie, het belangrijkste handelsproduct ter wereld.

Current Worldwide Annual Coffee Consumption per capita

Naast de “gewone koffie” en een decafeïné, is de espresso één van de meest gevraagde vormen van koffie zetten. Deze kordate manier van koffie maken levert een kopje van ongeveer 30ml en heeft altijd een extra dik laagje schuim (“crema”).
In landen zoals België en Nederland wordt ze meestal puur gedronken, dus zonder suiker. Ook zijn er nog enkele andere varianten van koffie die meestal wat minder gekend zijn (behalve dan voor de échte enthousiastelingen). Het gaat hierbij om de doppio en ristretto.


Espresso: het gevolg van Italiaanse perfectie

De klassieke espresso (zoals ze in Italia wordt omschreven) wordt meestal met een manuele espressomachine gezet. Deze machines, die toch wel wat duurder zijn, kunnen in combinatie met een goede koffiemolen optimaal worden afgesteld voor een perfecte espresso.
Het is onder andere door de druk van 9 bar dat de espresso zijn mooie schuimlaag krijgt.
Verder wordt de smaak van een espresso bepaald door:

  • de maling van de koffie (extra fijn, maar niet turks fijn),
  • de keuze van de koffiebonen (Donkerder gebrand & olie-rijk),
  • gewicht van de gemalen koffie (7 gram),
  • temperatuur van het water (extra warm: 93-86°C),
  • en de kleine hoeveelheid (25 – 30 ml).

Voor een perfecte espresso moet de totale extractie tijd dan uitkomen op ongeveer een 24 seconden. Dit is ook een zeer belangrijke parameter die kan gebruikt worden voor het goed afstellen van de koffiemolen. Deze kleine aromabom wordt ook wel vaak een “kleine koffie” genoemd.


Doppio koffie: een dubbel zo sterke espresso

Doppio - dubbele espresso
Doppio staat dus voor dubbel. Gekoppeld aan het woord “espresso” betekent deze doppio espresso dus dat ze dubbel zo groot is als een espresso.

Niet alleen wordt de hoeveelheid koffie verdubbeld (van 7g naar 14g), maar ook de hoeveelheid water.

Hierbij moeten de doorlooptijd/extractietijd wel hetzelfde blijven. Dus nog steeds zoals bij een espresso, namelijk een 24-tal seconden.


Ristretto: Als het nét iets meer mag zijn

Italiaanse ristretto
Onder het motto “wie klein is, moet dapper zijn” wordt de ristretto geplaatst.
Deze buitengewoon kleine koffie bevat minder caffeïne, véél meer smaak, en als je er teveel van drinkt, gaat je haar recht staan.
Net zoals bij een espresso, wordt namelijk exact 7 gram koffie gebruikt. Het verschil zit hem in de maalgraad alsook de hoeveelheid water die wordt gebruikt.
Volgens Italiaanse traditie wordt deze gemaakt met slechts 15 à 20ml water en een super fijne maling. Hierdoor volgt een perfecte extractie bij gebruik van een espressomachine met een druk van(net zoals bij een espresso) 9 bar.
Ook wordt soms eens iets hogere temperatuur gebruikt, maar over het algemeen kan deze met een speciaal afgestelde koffiemolen perfect worden geserveerd.